Zasady i rozliczenia dla firm
Stan prawny na 4 października 2026 r. Kwoty na 2027 r. obowiązują od 1 stycznia 2027 r.
Praktyka absolwencka może być odpłatna lub nieodpłatna i co do zasady trwać do 3 miesięcy u jednego podmiotu. Nie podlega składkom ZUS, a maksymalne miesięczne świadczenie wynosi 9 612 zł w 2026 r. i 9 900 zł od 1 stycznia 2027 r. Jej celem jest zdobywanie doświadczenia i umiejętności potrzebnych do pracy.
Najważniejsze zasady praktyki absolwenckiej
| Obszar | Zasada |
| Kandydat | Mniej niż 30 lat w dniu rozpoczęcia i wymagane wykształcenie co najmniej podstawowe |
| Czas trwania | Zasadniczo maksymalnie 3 miesiące łącznie u tego samego podmiotu |
| Odpłatność | Praktyka może być nieodpłatna; przy odpłatnej brak ustawowego minimum |
| ZUS i zdrowotne | Praktyka nie stanowi tytułu do tych ubezpieczeń |
| PIT | Ulga dla młodych zależy od wieku, rodzaju przychodu i wspólnego limitu 85 528 zł; status studenta nie jest wymagany |
| Dokumenty | Pisemna umowa; zasady BHP; zaświadczenie po zakończeniu według właściwych zasad |
Kwoty w 2026 i 2027 roku
| Kwota lub stawka | 2026 | Od 1 stycznia 2027 |
| Minimalne wynagrodzenie za pracę | 4 806 zł | 4 950 zł |
| Maksymalne miesięczne świadczenie za praktykę | 9 612 zł | 9 900 zł |
Kto może odbywać praktykę absolwencką?
Praktykant musi ukończyć co najmniej ośmioletnią szkołę podstawową albo dawne gimnazjum i w dniu rozpoczęcia nie może mieć ukończonych 30 lat. Nie musi być absolwentem studiów. Wymóg wykształcenia może spełnić także osoba ze świadectwem zagranicznym uznanym za równorzędne z odpowiednim polskim świadectwem.
Praktykanta może przyjąć osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna bez osobowości prawnej. Przy opisanym dalej dofinansowaniu za niepełnoletniego praktykanta podmiot musi mieć status pracodawcy.
Cel praktyki i organizacja nauki w firmie
Przed rozpoczęciem określ, czego kandydat ma się nauczyć. Dobierz zadania do jego umiejętności i ustal, kto będzie wyjaśniał sposób ich wykonania. Praktykant może stopniowo pracować samodzielniej, a firma korzystać z efektów jego zadań.
Warto zaplanować kolejność zadań, regularną informację zwrotną i podsumowanie zdobytych umiejętności. To wskazówki organizacyjne; obowiązkowe elementy umowy opisujemy poniżej.
Co powinna zawierać umowa o praktykę absolwencką?
Podstawą praktyki jest pisemna umowa. Powinna określać rodzaj pracy, w ramach której praktykant zdobywa doświadczenie i umiejętności, okres praktyki, tygodniowy wymiar czasu oraz wysokość świadczenia, jeżeli praktyka jest odpłatna.
W umowie warto doprecyzować miejsce i harmonogram zadań, wsparcie praktykanta, potwierdzanie godzin, termin wypłaty, sprzęt, poufność i ochronę danych. Ustawa zabrania powierzania prac szczególnie niebezpiecznych.
Czas trwania i rozwiązanie umowy
Umowa z jednym podmiotem może co do zasady obejmować najwyżej 3 miesiące. Kolejne umowy nie zerują limitu: liczy się ich łączny okres u tego samego podmiotu. Po zakończeniu można wybrać inną formę współpracy odpowiadającą rzeczywistym zadaniom.
Wyjątek dotyczy niepełnoletniego absolwenta szkoły ponadpodstawowej, który realizuje przez praktykę obowiązek nauki. W jego przypadku umowa może trwać do ukończenia 18 lat. Dla praktyki po osiągnięciu pełnoletności zastosowanie ma ogólny limit 3 miesięcy. Szczególne obowiązki opisujemy w dalszej części.
Umowę nieodpłatną każda ze stron może rozwiązać na piśmie w każdym czasie. Umowę odpłatną również rozwiązuje się na piśmie, z zachowaniem siedmiodniowego terminu wypowiedzenia.
Czas praktyki, odpoczynek i przerwy
Planując praktykę, stosuj normę 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu. Ustawa o praktykach odsyła także do art. 131 § 1 Kodeksu pracy, który przewiduje przeciętną granicę 48 godzin tygodniowo łącznie z nadliczbowymi. To dodatkowy limit, a nie standardowy wymiar praktyki.
Należy zapewnić co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego, 35 godzin tygodniowego oraz 15 minut przerwy przy dobowym wymiarze co najmniej 6 godzin. Ustawa odsyła również do przepisów o porze nocnej. Praktykant nie ma ustawowego urlopu wypoczynkowego jak pracownik, ale strony mogą ustalić dni wolne i przerwy. Obowiązują także przepisy o równym traktowaniu i zakazie dyskryminacji.
BHP, badania lekarskie i odpowiedzialność za wypadek
Firma musi zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki praktyki. Ustal instrukcje, zasady wykonywania zadań i środki ochrony odpowiednie do zagrożeń; udokumentuj przekazanie tych informacji praktykantowi.
Potrzebę badań lekarskich ustal z osobą odpowiedzialną za BHP, uwzględniając zadania, zagrożenia i przepisy szczególne. Pracownicze badania z art. 229 Kodeksu pracy nie są wprost objęte odesłaniem z ustawy o praktykach.
Praktyka nie daje ubezpieczenia wypadkowego z ZUS. Odpowiedzialność firmy za wypadek zależy od okoliczności, w tym wykonania obowiązków BHP. Sprawdź zakres OC i rozważ dobrowolne NNW praktykanta.
Wynagrodzenie za praktykę
Strony ustalają w umowie wysokość świadczenia pieniężnego. Nie obowiązuje ustawowe minimum ani minimalna stawka godzinowa. Maksimum wynosi dwukrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę: 9 612 zł miesięcznie w 2026 r. i 9 900 zł w 2027 r.
Składki ZUS i ubezpieczenie zdrowotne
Umowa o praktykę absolwencką nie stanowi tytułu do ubezpieczeń społecznych ani zdrowotnego. Firma nie zgłasza praktykanta do ZUS z tej umowy i nie nalicza składek od świadczenia.
Praktykant powinien sprawdzić prawo do świadczeń NFZ z innego tytułu, np. zgłoszenia przez członka rodziny, szkołę lub uczelnię, zatrudnienia albo rejestracji w urzędzie pracy. Sama praktyka nie zapewnia ubezpieczenia zdrowotnego.
PIT oraz obowiązki płatnika
Świadczenie za praktykę jest przychodem z innych źródeł. Przy obliczaniu zaliczki płatnik nie stosuje pracowniczych ani ryczałtowych 20-procentowych kosztów uzyskania przychodów właściwych dla zlecenia.
Przychody otrzymane do dnia 26. urodzin włącznie mogą korzystać z ulgi dla młodych. Wspólny roczny limit 85 528 zł obejmuje m.in. etat, określone zlecenia i praktyki absolwenckie. Status studenta nie jest wymagany; przy kilku płatnikach trzeba kontrolować sumę przychodów.
Od świadczenia nieobjętego zwolnieniem firma pobiera zaliczkę 12%. Oświadczenie PIT-2 pozwala uwzględnić odpowiednią część kwoty zmniejszającej podatek, z uwzględnieniem oświadczeń u innych płatników. W rozliczeniu rocznym suma dochodów opodatkowanych skalą może podlegać także stawce 32%.
Firma sporządza PIT-11 również przy świadczeniach zwolnionych w ramach ulgi dla młodych. Za 2026 r. termin elektronicznej wysyłki do urzędu skarbowego to 1 lutego 2027 r., a przekazania praktykantowi — 1 marca 2027 r. Zwykłe terminy końca stycznia i lutego przesuwają się w tych przypadkach z niedzieli.
Koszt praktyki dla firmy
Koszt firmy obejmuje wypłacone świadczenie oraz organizację nauki: czas osoby wspierającej, wyposażenie, BHP i ewentualne polisy. Od świadczenia nie nalicza się składek społecznych, zdrowotnej, FP, FS ani FGŚP. Praktyka nie jest też tytułem objętym PPK.
Wypłacone lub postawione do dyspozycji świadczenie może stanowić koszt podatkowy, jeśli jest związane z działalnością, udokumentowane i spełnia warunki właściwe dla opodatkowania firmy. Na ryczałcie od przychodów wydatek nie obniża podstawy podatku; estoński CIT ma odrębny mechanizm rozliczenia.
Praktyka a zlecenie – najważniejsza różnica
Praktyka służy zdobywaniu doświadczenia i umiejętności, a zlecenie wykonaniu określonych czynności lub usług. Brak składek z praktyki nie zależy od statusu studenta. Na zleceniu utrata tego statusu po ukończeniu studiów oznacza rozliczenie według zasad ogólnych, z uwzględnieniem innych tytułów ubezpieczenia. Ulga dla młodych w PIT działa odrębnie.
Kiedy organizacja praktyki wymaga ponownej oceny
Sprawdź rzeczywisty przebieg współpracy, gdy pojawiają się poniższe sytuacje. Nazwa dokumentu nie rozstrzyga, czy jest to praktyka, zlecenie czy stosunek pracy; ocenę warunków pracowniczych wyznacza art. 22 Kodeksu pracy.
- W umowie deklarowana jest nauka, ale w praktyce firma zapewnia wyłącznie samodzielne wykonywanie zwykłych usług i nie organizuje zdobywania umiejętności.
- Dokumenty opisują inne zadania, czas albo cel niż rzeczywista współpraca; praktyka pełni jedynie rolę formalnej etykiety.
- Po wykorzystaniu limitu planowane są dalsze umowy lub przejście do powiązanego podmiotu wyłącznie po to, by kontynuować tę samą współpracę. Samo powiązanie spółek nie przesądza o naruszeniu, ale wymaga sprawdzenia celu i faktów.
Zakwestionowanie podstawy współpracy może oznaczać korekty rozliczeń, zaległe składki lub roszczenia pracownicze. Liczy się całokształt okoliczności: same ustalone godziny czy wykonywanie zadań w siedzibie firmy nie przesądzają o pozornej praktyce.
Niepełnoletni praktykant i szczególne obowiązki firmy
Od 1 czerwca 2025 r. niepełnoletni absolwent szkoły ponadpodstawowej może realizować przez praktykę obowiązek nauki. Firma ma 14 dni na zawiadomienie organu gminy właściwego dla miejsca zamieszkania absolwenta oraz 14 dni na informację o zmianie sposobu realizacji obowiązku nauki.
Pracodawca przyjmujący takiego absolwenta może otrzymać 250 zł za pełny miesiąc, w którym praktyka obejmowała co najmniej 120 godzin. Te szczególne warunki dofinansowania nie dotyczą każdej praktyki absolwenckiej.
Wniosek do właściwego organu gminy składa się w ciągu 3 miesięcy od ukończenia praktyki, z kopią umowy i zaświadczenia. Wsparcie dla działalności gospodarczej stanowi pomoc de minimis i wymaga odpowiednich dokumentów.
Zaświadczenie po zakończeniu i praktyka poza siedzibą
Na wniosek praktykanta firma wystawia pisemne zaświadczenie o wykonywanej pracy i zdobytych umiejętnościach. Dla niepełnoletniego realizującego obowiązek nauki wystawia je niezależnie od wniosku i dodaje godziny z poszczególnych miesięcy.
Praktykę można organizować poza siedzibą, jeżeli rodzaj zadań umożliwia zdobywanie doświadczenia i wsparcie praktykanta. Ustal w umowie miejsce, kontakt, sprzęt, BHP i ochronę danych. Pracownicze przepisy o pracy zdalnej nie stosują się do niej wprost.
Najczęstsze pytania
Czy praktykant musi mieć badania lekarskie?
Potrzebę badań ustala się według zadań, zagrożeń i właściwych przepisów. Szczegóły opisujemy w sekcji o BHP.
Czy świadczenie jest kosztem podatkowym firmy?
Tak, jeżeli spełnia warunki kosztu właściwe dla opodatkowania firmy, zostało wypłacone lub postawione do dyspozycji i jest udokumentowane.
Czy można przedłużyć praktykę ponad 3 miesiące?
U tego samego podmiotu limit obejmuje łącznie kolejne umowy. Wyjątek dotyczy niepełnoletniego absolwenta realizującego obowiązek nauki.
Czy praktyka absolwencka jest umową cywilnoprawną?
Tak. Jej zasady określa ustawa o praktykach absolwenckich.
Czy praktyka wlicza się do stażu pracy?
Nie. Reforma stażu pracy obowiązująca od 2026 r. nie włączyła praktyk absolwenckich do katalogu okresów zaliczanych do pracowniczego stażu pracy.
Checklista przed przyjęciem praktykanta
1. Sprawdź wiek, wykształcenie i dotychczasowe praktyki u Twojego podmiotu.
2. Określ umiejętności do zdobycia, zadania i sposób wsparcia praktykanta.
3. Ustal czas, odpłatność i podpisz pisemną umowę.
4. Zorganizuj BHP oraz sprawdź PIT i uprawnienia zdrowotne praktykanta.
5. Zaplanuj zaświadczenie, PIT-11 i szczególne obowiązki przy niepełnoletnim.
Pomoc BR Kwapisz
Planujesz przyjęcie praktykanta? Skontaktuj się z BR Kwapisz. Pomożemy sprawdzić dokumenty i zasady rozliczenia konkretnej osoby w Twojej firmie.
Sprawdź zasady przyjęcia i rozliczenia praktykanta
Podstawa prawna i źródła
Przepisy i materiały urzędowe wykorzystane w opracowaniu. Zestawienie kwot na 2027 r. uwzględnia opublikowane rozporządzenie, które wejdzie w życie 1 stycznia 2027 r.
Ustawa o praktykach absolwenckich — Dz.U. 2025 poz. 1578
Minimalne wynagrodzenie i stawka godzinowa na 2026 r. — Dz.U. 2025 poz. 1242
Minimalne wynagrodzenie i stawka godzinowa na 2027 r. — Dz.U. 2026 poz. 1213
ZUS — zasady ubezpieczenia uczniów i studentów na zleceniu
Ustawa o PIT — Dz.U. 2026 poz. 592; art. 21, 23, 31b, 35, 39 i 42g
Ministerstwo Finansów — ulga dla młodych
PIP — badania osób wykonujących umowy cywilnoprawne
PFR Portal PPK — katalog osób objętych PPK
Ustawa o CIT — Dz.U. 2026 poz. 554; art. 15 i art. 16 ust. 1 pkt 57
Prawo oświatowe — art. 36 ust. 12 i 15
Ministerstwo Finansów — terminy informacji i deklaracji płatnika
Kodeks pracy — ocena stosunku pracy według art. 22PIP — nowe zasady ustalania stażu pracy w sektorze prywatnym
Autor Treści:
Marcin Kwapisz
Prezes Zarządu
